Sahte haber ve yanlış bilgi nasıl ayırt edilir?

Dört adımlı kontrol

1. Durun. İçerik güçlü bir duygu (öfke, korku, şaşkınlık) uyandırıyorsa paylaşmadan önce bir dakika bekleyin. Yanlış bilgi en hızlı bu duygularla yayılır.
2. Kaynağı araştırın. Haberi kim yayımlamış? Sitenin adı tanıdık bir yayın kuruluşunu mu taklit ediyor? “Hakkımızda” sayfası, künye ve iletişim bilgisi var mı?
3. Başka kaynaklara bakın. Önemli bir gelişme tek bir hesapta değil, birçok güvenilir haber kaynağında yer alır. Konuyu arama motorunda aratıp farklı kaynakları karşılaştırın.
4. Aslına ulaşın. Görsel eski bir olaydan mı alınmış? Alıntı bağlamından mı koparılmış? Görseli tersine görsel aramayla kontrol edebilir, alıntının geçtiği konuşmanın tamamını arayabilirsiniz.

Sık görülen yanıltma yöntemleri

• Eski görüntülerin yeni olay gibi sunulması: Deprem, sel veya yangın dönemlerinde çok sık görülür.
• Kesilmiş videolar: Konuşmanın bir bölümü bağlamından koparılır.
• Sahte ekran görüntüleri: Haber sitelerinin veya ünlülerin paylaşımlarının taklitleri kolayca hazırlanabilir.
• Yapay zekâ ile üretilmiş içerik: Gerçekçi fotoğraf ve videolar; ayrıntılar için deepfake rehberimize bakın.
• Clickbait başlıklar: Başlıkla içerik birbirini tutmaz.

Doğrulama platformları

Türkiye'de yaygın olarak dolaşan iddiaları inceleyen bağımsız doğrulama platformları bulunur; örneğin teyit.org. Bir iddia hakkında arama yaparken iddianın yanına “teyit” veya “doğru mu” kelimelerini eklemek de işe yarar.

Çocuklarla konuşmak

Çocuklara “internette gördüğün her şey doğru olmayabilir” demek kadar, nasıl kontrol edeceklerini göstermek de önemlidir. Ödev araştırmaları bunun için iyi bir fırsattır: güvenilir kaynak bulma rehberi.